خانه » مقاله های تخصصی » آشنایی با موتورهای DC و درایورهای راه انداز L293d و L298 

آشنایی با موتورهای DC و درایورهای راه انداز L293d و L298 

آشنایی با موتورهای DC و درایورهای راه انداز

چقدر با موتورهای DC آشنایی دارید؟ آیا درباره نحوه راه اندازی آنها و درایورهای مورد استفاده برای کنترل آنها اطلاعات دارید؟ آشنایی با موتورهای DC یکی از مهمترین مسائل گرایشهای برق و الکترونیک است که هر کاربری باید به فراخور نیاز، آن را در دستور کار خود قرار دهد.

در این مقاله ابتدا با موتورهای DC کوچک و نحوه راه اندازی آنها آشنا می شوید؛ و در ادامه چند نمونه از درایورهای پرکابرد را به شما معرفی خواهیم کرد.

با ما همراه باشید…

کاربردهای موتورهای DC

موتورهای جریان مستقیم یا DC یکی از رایج ترین موتورهای الکتریکی می باشند که کاربردهای وسیعی در پروژه های صنعتی، تجاری و خانگی دارند.

به طور مثال در ماشین آلات صنعتی، مترو، رباتیک، آسانسور، خودروها و … از آنها استفاده می شود. موتورهای DC در اندازه های مختلف و با رنج وسیعی از ولتاژ ها کار می کنند.

اما در کاربردهای کوچک مانند رباتیک با ولتاژهایی بین 6 تا 12 ولت راه اندازی می شوند و جریان مصرفی آنها نیز بسته به بار و ولتاژی که به آنها اعمال می شود از چند میلی آمپر تا چند آمپر هم می رسد.

آشنایی با موتورهای DC و درایورهای راه انداز

انواع موتورهای DC

موتور DC دارای یک سیم پیچی میدان برای تحریک شار و یک سیم پیچی آرمیچر برای تولید گشتاور می باشد. موتور DC را بر اساس نحوه اتصال سیم پیچی های میدان و آرمیچر می توان به چهار دسته سری، موازی، کمپوند و تحریک مستقل تقسیم بندی کرد.

موتور DC
موتور DC

افزایش قدرت موتورهای DC

می توان با اتصال گیربکس به موتورهای DC مطابق شکل زیر قدرت و گشتاور این موتورها را افزایش داد.

گیربکس
گیربکس

راه اندازی و کنترل سرعت موتور DC

سرعت موتور DC به مجموعه ای از ولتاژ و جریان عبوری از سیم پیچ های موتور و نیز بار و گشتاور موتور، بستگی دارد.

لذا ساده ترین راه برای کنترل سرعت موتور DC استفاده از مقاومت متغییر مطابق شکل زیر است.

مدارکنترل دور موتور DC
مدارکنترل دور موتور DC

مدولاسیون عرض پالس ( PWM )

از روش های پرکاربرد دیگری که برای کنترل سرعت موتورهای DC استفاده می شود می توان به مدولاسیون عرض پالس اشاره کرد.

از تکنولوژی مدولاسیون عرض پالس(PWM) برای کنترل توان استفاده می شود. در این روش از پالس های ولتاژ مربعی برای تغذیه موتور استفاده شده، که مقدار توان اعمالی در آن به مقدار dutycycle وابسته است.

duty cycle یا زمان وظیفه
duty cycle یا زمان وظیفه

همان طور که در شکل می بینید، duty cycle برابر است با نسبت مدت زمانی که سیگنال در وضعیت high قرار دارد، به کل دوره تناوب. نحوه کنترل سرعت موتور به وسیله مدولاسیون عرض پالس به این صورت است که ابتدا یک فرکانس ثابت و مناسب انتخاب شده و سپس برای افزایش سرعت موتور مقدار duty cycle افزایش و برای کاهش سرعت موتور مقدار duty cycle کاهش می یابد.

همچنین بخوانید:  راهنمای خرید مولتی متر دیجیتال ( Digital Multimeter )

فرکانس پالس PWM مناسب برای راه اندازی موتور DC بسته به نوع موتور معمولا بین 1 تا 100 کیلوهرتز انتخاب می شود.

از طرفی معمولا پالس های PWM توسط میکروکنترلرها تولید می شوند، و با توجه به اینکه خروجی میکروکنترلرها معمولا دارای ولتاژ 5 ولت و جریان در حد میلی آمپر هستند، لذا قادر به تامین توان لازم برای راه اندازی این تجهیزات نمی باشند. در این صورت مدارات درایور، ولتاژ و جریان لازم را فراهم می کنند.

درایو یک طرفه

در این روش می توان از طریق کنترل میزان duty cycle پالس های PWM که به بیس ترانزیستور اعمال می شوند، سرعت موتور را تنها در یک جهت کنترل کرد. برای موتورهای کوچک از ترانزیستور BJT به صورت شکل زیر استفاده می شود.

درایو یکطرفه موتور DC
درایو یکطرفه موتور DC

قطعات و تجهیزاتی که در آنها بار سلفی وجود دارد مانند رله، موتورهای سنولوئید، DC و… در هنگام قطع و وصل جریان بار، به خاطر خاصیت خود القایی، اثر تخلیه یا لگد القایی در آنها به وجود می آید که می تواند باعث آسیب رساندن به قطعات مدار و در اینجا به ترانزیستور شود.

اثر لگد القایی به این صورت است، زمانی که کلید وصل می شود، جریان از VCC به سمت GND  می گذرد و هنگامی که کلید قطع می شود به خاطر خاصیت خودالقایی سلف، ولتاژی در جهت عکس جریان اولیه ایجاد شده و جریان متناسب با آن می خواهد در جهت عکس از ترانزیستور عبور کند.

لذا برای حل این مشکل از دیود هرزگرد یا فلای بک مطابق تصویر بالا استفاده می شود.

حضور دیود هرزگرد باعث می شود که جریان به جای ترانزیستور از آن عبور کرده و دوبار وارد موتور شود. به این ترتیب این جریان داخی خود موتور از بین می رود.

همچنین برای بارهای نیازمند جریان بیشتر، به جای ترانزیستور BJT، می توان از ترازیستورهای دارلینگتون برای جریان هایی تا یک آمپر و از ترانزیستور MOSFET برای جریان هایی تا چندین آمپر و برای بارهایی با جریان بالاتر از ترانزیستور IGBT استفاده کرد.

درایور دو طرفه پل

درایورهای یک طرفه فقط موتور را در یک جهت خاموش و روشن می کنند. برای حرکت موتور در دو جهت باید قطب های آن تغییر کند. برای این منظور از درایورهایی با چهار ترانزیستور موسوم به H یا H bridge استفاده می شود.

درایو دو طرفه موتور DC
درایو دو طرفه موتور DC

در هر مرحله پالس PWM به یکی از پایه های IN1 یا IN2 اعمال می شود و پایه دیگر زمین است. در این صورت می توان جهت چرخش را تغییر داد.به این صورت که اگر پالس PWM  به IN1 اعمال شود و IN2 زمین باشد موتور در حالت چپگرد استارت میشود و کار خواهد کرد و در صورتی که پالس PWM به IN2 اعمال شود و IN1 زمین باشد موتور راستگرد کار خواهد کرد.

همچنین بخوانید:  فلزیاب - اطلاعاتی درباره طرز کار و خصوصیات انواع فلزیاب ها

برای موتورهای بزرگتر که نیازمند جریان بیشتر برای راه اندازی هستند از مدار پل H با ترانزیستور MOSFET استفاده میشود.

مدار پل H با MOSFET
مدار پل H با MOSFET

برای کنترل موتورهای DC آی سی های مختلفی در بازار وجود دارد، که می توان به درایورهای L298N،  L293D، SN154410، LMD18201 و … اشاره کرد. در این آی سی ها مدار مورد نیاز برای راه اندازی موتور وجود دارد.

درایور L293D

درایور L293D  درایوری بسیار مفید برای کنترل دو موتور به صورت مستقل می باشد.

این قطعه توانایی فراهم کردن جریان دوطرفه تا 600 میلی آمپر و ولتاژ 4.5 تا 36 ولت را دارد. حداکثر جریان خروجی که قابلیت تامین آن را دارد برابر با 1.2 آمپر می باشد، البته فقط برای کمتر از 100 میکرو ثانیه.

تراشه L293d
تراشه L293d

تشریح پایه های آی سی درایور L293d

تراشه L293D دارای دو پایه برای اتصال به ولتاژ مثبت می باشد (8 و 16). پین+V    توان تراشه و پین +Vmotor  توان موتور را تامین می کند. حداقل و حداکثر مقداری که این پین ها می توانند داشته باشند به ترتیب برابر است با: 4.5+ تا 7+ و 4.5+ تا 36+ ولت.

پایه EN1 برای فعال سازی پایه های سمت چپ تراشه و پایه EN2 برای فعال سازی پایه های سمت راست تراشه می باشد، که هر دوی آنها را می توان به ورودی PWM متصل کرده و توسط آن توان اعمالی به موتور را کنترل کرد.

پایه های 4،5،12،13 به هیت سینک و یا زمین متصل می شوند.

پایه های 2،7،10،15 برای کنترل جهت حرکت موتور می باشند.

و پایه های 3،6،11،14 به سیم پیچ های موتور متصل می شوند.

نمای کلی اتصالات و نحوه استفاده از تراشه را در شکل زیر مشاهده می کنید. دقت کنید که دیودها در درون تراشه قرار دارند.

اتصالات داخلی تراشه L293
اتصالات داخلی تراشه L293

درایور L298

درایور L298 یکی از بهترین و کاملترین درایورها برای راه اندازی موتور DC می باشد، که قابلیت کنترل و راه اندازی دو موتور DC را به طور هم زمان دارد.

همچنین برای راه اندازی بارهای سلفی مانند رله، استپر موتور، موتورهای سلونوئیدی و … استفاده می شود. این یک درایور ولتاژ و جریان بالا به صورت پل کامل (H) می باشد، که دستورات منطقی استاندارد TTL را می پذیرد.

توانایی تامین ولتاژ  بار حداکثر تا 48 ولت و جریان 2 آمپر را دارد. دو پایه فعال ساز این امکان را می دهد تا قطعاتی که به تراشه متصل می باشد را فعال و یا غیر فعال کنید.

همچنین بخوانید:  راهنمای خرید اسیلوسکوپ دیجیتال - نکته های کلیدی برای خرید اسیلوسکوپ

بلوک دیاگرام داخلی درایور L298 را در شکل زیر مشاهده می کنید:

درایور موتور L298
درایور L298
مدار داخلی تراشه L298 درایور موتور DC
مدار داخلی تراشه L298

همانطور که در شکل مشخص است، آی سی L298 فاقد دیود داخلی می باشد، بنابراین هنگام اتصال به بارهای سلفی، برای جلوگیری از آسیب دیدن تراشه حتما از دیودهای هرزگرد استفاده کنید.

شمای کلی پایه های تراشه در شکل زیر آمده است:

شمای کلی پایه های تراشه L298 درایور موتور DC
شمای کلی پایه های تراشه L298

تشریح پایه های آی سی درایور L298

  • پایه های 1 و 15: این پایه ها از طریق مقاومت به زمین متصل می شوند، برای کنترل جریان بار.
  • پایه های 2 و 3: خروجی پل A می باشند که به دو سر موتور متصل می شوند. دیودهای هرزگرد جهت حفاظت به این پایه ها متصل می شوند.
  • پایه 4: ولتاژ مورد نظر جهت اعمال به موتور به این پایه متصل می شود که حداکثر مقدار آن 48 ولت می باشد. یک خازن 100 نانو فاراد باید از این پایه به زمین متصل شود.
  • پایه های 5 و 7: ورودی های TTL مربوط به پل A می باشند که جهت گردش موتور را مشخص می کنند.
  • پایه های 6 و 11: ورودی های TTL که به عنوان پایه های فعال ساز پل های A و B عمل می کنند. در صورتی که در حالت LOW قرار داشته باشند، خروجی غیر فعال خواهد بود.
  • پایه 8: GND
  • پایه 9: اتصال به 5 تا 7 ولت
  • پایه های 10 و 12: ورودی های TTL مربوط به پل B می باشند که جهت گردش موتور را مشخص می کنند.
  • پایه های 13 و 14: خروجی پل B می باشند که به دو سر موتور متصل می شوند.  دیودهای هرزگرد جهت حفاظت به این پایه ها متصل می شوند.

تولید پالس PWM از طریق میکرو کنترلرهای AVR

برای راه اندازی درایور های فوق نیاز به یک پالس PWM می باشد.

برای تولید پالس PWM از ویژگی PWM در تایمرهای میکرو کنترلرهای AVR می توان استفاده کرد.

به این شکل که پایه گیرنده پالس درایور را به یکی از پایه های OCX میکرو متصل کرده و سرعت موتور را از طریق تغییر توان کنترل می کنیم به طوری که هرچه  Duty Cycle  بیشتر باشد ، موتور سریعتر و هرچه کمتر باشد موتور کندتر می چرخد.

امیدوارم این مطلب برای شما مفید بوده باشد.

دیتاشیت آی سی ها را میتوانید از لینکهای زیر دانلود کنید

دیتاشیت انگلیسی

L293D

L298

دیتاشیت فارسی

L293-fa

l298fa

برگرفته از:

www.orientalmotor.com

و سایر منابع اینترنتی

موفق و پیروز باشید…

درباره electrical engineer

توصیه می شود بخوانید

شماتیک پروژه ارتباط سنسور PIR با میکرو

ارتباط سنسور PIR  با میکروکنترلر (AVR (ATMEGA32

ارتباط سنسور PIR  با میکروکنترلر AVR حسگر مادون قرمز یا سنسور PIR چیست؟ نحوه کار …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *